|
Công nhân cần làm gì để được bồi thường?
Nhã Trân, phóng viên đài RFA
Hinh (courtesy of VietnamNet): Một nhóm lao động chờ lên máy bay
sang Malaysia.
Từ vài tháng nay hàng ngàn công nhân Việt Nam
làm việc tại nước ngoài đã bị mất việc và phải trở về nước trước
hạn hợp đồng.
Hồi đầu tháng 2, 2009 Bộ Lao Động Thương Binh Xã Hội tuyên bố doanh
nghiệp nước ngoài phải bồi thường cho công nhân trong trường hợp này.
Tuy nhiên đến nay điều đó vẫn chưa xảy ra.
Một số tổ chức của người Việt hải ngoại bảo vệ quyền lợi của công
nhân Việt Nam
hiện đang chú ý đến vấn đề này, trong đó có Ủy Ban Hoa Kỳ Bảo Vệ
Người Lao Động Việt Nam
(UBHK-BVNLĐVN).
Biết quyền lợi của mình
Nhã Trân phỏng vấn đại diện của tổ chức này nhằm tìm hiểu công nhân
có thể làm gì để được doanh nghiệp bồi thường. Được hỏi theo Luật
Lao Động công nhân bị thôi việc trước hạn hợp đồng có được bồi
thường hay không, Chủ tịch của UBHK-BVNLĐVN là GS Nguyễn Quốc Khải
cho biết:
GS Nguyễn Quốc Khải: Trên nguyên tắc thì doanh nghiệp phải bồi
thường. Ít nhất là họ phải cung cấp phương tiện để chuyên chở những
công nhân đó về quê hương. Đồng thời họ phải trả tiền bảo hiểm lao
động, tùy theo những điều trong hợp đồng đã ký kết với công nhân và
tùy theo luật lao động của đất nước mà công nhân đang làm việc.
Nhã Trân: Việt Nam
cũng công bố như thế nhưng những công nhân mà chúng tôi hỏi thăm
đều nói chưa nhận được một bồi thường nào từ doanh nghiệp nước sở
tại. UBHK-BVNLĐVN có ý kiến thế nào? Công nhân phải về nước trước hạn
hợp đồng có thể làm gì trong tình huống này?
GS Nguyễn Quốc Khải: Thường thường các chủ nhân biết công nhân không
rõ luật lệ nên họ có thể lờ chuyện bồi thường đi. Thành ra
UBHK-BVNLĐVN cũng như tổ chức CAMSA ở Mã Lai cũng đã thông báo cho
công nhân biết về những quyền lợi của mình để công nhân đòi hỏi
những điều đó. Nếu những chủ nhân ấy vẫn tiếp tục không tôn trọng
hơp đồng thì tất nhiên là tổ chức CAMSA cũng như UBHK-BVNLĐVN sẽ có
thể can thiệp như đã làm trong quá khứ.
Liên lạc tổ chức người Việt nước ngoài
Nhã Trân: Thưa ông có thể cho biết cụ thể CAMSA hoặc UBHK-BVNLĐVN
đã can thiệp ra sao để công nhân đòi sự bồi thường của doanh
nghiệp?
GS Nguyễn Quốc Khải: Trong quá khứ, vào năm 2008 CAMSA bao gồm
UBHK-BVNLĐVN đã can thiệp cho một số trường hợp ở Mã Lai cũng như ở
Jordan… Chúng tôi có người đại diện của tổ chức tại địa phương, và
cũng có người lo về pháp luật, ví dụ như luật sư có mặt để giúp
công nhân ngay tại chỗ, giúp làm đơn để các công nhân ký vào, và nhờ
tòa án xét xử.
Vào cuối năm 2008, CAMSA đã hợp tác với Cục Lao Động Mã Lai làm
trung gian giải quyết thỏa đáng cho 28 công nhân đang làm việc tại
công ty Hong Nam ở tỉnh Kedah. Cả chủ lẫn thợ đều gặp khó khăn vì
tình hình kinh tế suy thoái toàn cầu lan rộng. Công ty không có đủ
việc làm cho công nhân. Với số giờ làm việc ít hơn (2-4 ngày/tuần),
lương của công nhân giảm xuống đáng kể từ US $214/tháng xuống còn
US $37-US $158.
Cuộc hòa giải thành công. Công ty Hong Nam đồng ý trả tiền máy
bay và xe bus để đưa công nhân Việt-Nam về nước và hoàn trả công
nhân những tiền đặt cọc. Công nhân không phải trả một chi phí nào
khác ngoại trừ sơn lại nhà ở với vật liệu do công ty cung cấp.
Tôi cũng muốn nói thêm là Việt Nam đã bàn đến vấn đề bảo
hiểm lao động, bảo hiểm thất nghiệp rồi. Thế nhưng họ mới bắt đầu
vào năm 2009 và theo nguyên tắc thì công nhân phải đóng tiền 12
tháng thì mới bắt đầu được hưởng quyền lợi này.
Nhã Trân: Vâng đó là thiện chí của các tổ chức của người Việt ở
nước ngoài bảo vệ công nhân. Theo ông thì chính phủ Việt Nam
có cần phải có thái độ quyết liệt hơn để thúc giục doanh nghiệp bồi
thường cho công nhân bị thôi việc và trả về nước sớm?
Phía chính phủ Việt Nam
GS Nguyễn Quốc Khải: Tôi nghĩ là Bộ LĐTBXH nên để ý đến chuyện này,
nên chú trọng đến việc phối hợp với các Tòa Đại Sứ ở địa phương để
bênh vực công nhân Việt Nam ở nước ngoài.
Trong quá khứ họ làm chuyện này rất là thất sách. Ví dụ như công
nhân Việt Nam
đã bị chủ nhân bóc lột đủ các thứ nhưng họ đã không can thiệp một
cách đàng hoàng. Trong trường hợp công ty Hong Nam
kể trên, Tòa Đại Sứ Việt-Nam ở Mã Lai cũng không giúp được công
nhân gì cả mặc dù công nhân cầu cứu họ.
Tôi nghĩ là các viên chức ngoại giao nên học hỏi kinh nghiệm. Tôi
hy vọng là họ sẽ làm chuyện này tương đối có hiệu quả hơn trong
tương lai vì đó là một trong những nhiệm vụ chính của một cơ quan
đại điện cho một quốc gia ở nước ngoài. Cần phải có người chú trọng
đến vấn đề thì việc đó mới đẩy mạnh được.
Theo luật của Việt-Nam về công nhân ra nước ngoài làm việc, các
công ty xuất khẩu lao động có trách nhiệm bảo vệ quyền lợi của công
nhân và phải đưa công nhân trở về nước khi bị mất việc không do lỗi
của công nhân. Ngoài ra công ty môi giới còn phải hoàn trả lại một
phần lệ phí dịch vụ và tiền ký quỹ phù hợp với thời gian đã làm việc.
Thêm vào đó, Việt-Nam đã có quỹ hỗ trợ công nhân xuất khẩu lao
động. Do đó chính những giới chức của thẩm quyền ở Việt-Nam cần
phải thi hành những luật lệ này để bảo vệ công nhân trong hoàn cảnh
khó khăn hiện nay.
Nhã Trân: Nhưng có những doanh nghiệp nói là họ cũng bị thiệt hại
và đây là do hậu quả chung của kinh tế toàn cầu, nên không bồi
thường cho công nhân. Trong trường hợp này luật lao động có thể bảo
vệ cho công nhân hay không?
GS Nguyễn Quốc Khải: Trên nguyên tắc thì lý luận như thế không
được. Trong mọi trường hợp chủ nhân vẫn cứ phải theo khế ước mà hai
bên đã ký với nhau. Ngoài ra có thể có những trường hợp đặc biệt mà
luật ở địa phương cho phép contract thay đổi tùy theo tình hình của
mỗi nước.
Nhã Trân: Giả thử phía Việt Nam đã thúc giục nhưng
doanh nghiệp vẫn không chịu bồi thường thì có biện pháp nào khác để
họ bồi hoàn những mất mát cho công nhân? Có phải là liên lạc với Bộ
Lao Động nước sở tại, để đưa lên tiếng nói của công nhân Việt Nam?
Liên lạc tổ chức lao động địa phương
GS Nguyễn Quốc Khải: Đúng. Mình có thể đưa vấn đề đó lên cho Bộ Lao
Động của nước sở tại. Thông thường các Bộ Lao Động có những người
gọi là mediator tức là người hòa giải. Họ sẽ đứng làm trung gian để
hòa giải đôi bên trước. Nếu hòa giải không xong, người lao động có
thể nhờ luật sư, hay họ sẽ bầu ra một người đại diện để xin tòa án xét xử vụ này. Thủ tục ở mỗi quốc gia có thể
thay đổi đôi chút, nhưng tổng quát là như vậy.
Ngoài ra tổ chức công nhân ở địa phương cũng có thể làm cố vấn cho
công nhân Việt Nam ở nước ngoài, với điều kiện là công nhân Việt
Nam ở nước ngoài phải biết giao thiệp với những tổ chức lao động
địa phương.
Nhã Trân: Theo ông thì công nhân Việt ra nước ngoài làm việc có
biết là họ có thể liên lạc với những tổ chức như vậy?
GS Nguyễn Quốc Khải: Tôi thấy hình như là các công nhân Việt Nam
chưa được học hỏi về những cái đó. Có lẽ một phần là vì vấn đề ngôn
ngữ. Trước khi Việt Nam gửi công nhân đi nước nào, Tòa Đại Sứ Việt
Nam ở tại địa phương đó cần phải kiếm những tổ chức công nhân địa
phương để có thể nhờ họ trợ giúp công nhân Việt Nam khi có tranh
chấp.
Nhã Trân: Cám ơn ông về những ý kiến của UBHK-BVNLĐVN về việc công
nhân phải về nước trước hạn hợp đồng cần làm thế nào để có thể được
doanh nghiệp bồi thường.
|
Trở về Mục Lục