|
Ngày
05-10-2010 đã xảy ra sự cố vỡ hồ bùn đỏ chứa phế thải từ việc sản xuất
alumina cho luyện nhôm của Nhà máy Ajka Timfoldgyar tại vùng Ajka, cách
thủ đô Budapest 160 km về phía Tây Nam. Khoảng 1,1 triệu m3 nước thải
bùn đỏ từ hồ bị vỡ này đổ xuống các vùng thấp chung quanh rộng gần 40
km2 và một số con sông, trong đó có sông Danube. Trong vùng xảy ra tai
nạn có thị trấn Kolontar hoàn toàn bị ngập trong màu đỏ chết người. Tai
nạn này cuốn trôi khoảng 270 căn nhà, phá hủy nhiều cầu đường, làm bị
thương (dưới dạng bị bỏng hóa chất) 150 người do các hóa chất độc hại có
chất ăn mòn cao trong bùn gây ra, 7 người chết và làm hư hại nhiều xe cộ,
tài sản khác. Số người thương vong còn có thể tăng lên do tác động của
bùn đỏ chứa hóa chất tiếp tục ngấm vào cơ thể những người đã tiếp xúc với
chất thải này khi hồ vỡ.
Chính phủ
Hungary coi đây là thảm họa hóa chất thảm khốc nhất trong lịch sử quốc
gia này. Thủ tướng Hungary Viktor Orban nhận định thảm họa này có nhiều
khả năng do lỗi của con người gây ra, vì xảy ra trong lúc tình hình thời
tiết hoàn toàn bình thường, không có mưa và chưa đến mùa tuyết rơi; trước
khi xảy ra tai nạn hai tuần, một phái đoàn thanh tra chính phủ đã có
chuyến đi kiểm tra hồ và không thấy có dấu hiệu gì khác thường; trong
khi đó nhà máy vẫn thường xuyên nhắc lại cam kết với nhà nước hồ bùn đỏ
này không nguy hiểm... Thủ tướng Viktor Orban đánh giá thảm họa này lớn
gấp nhiều lần so thảm họa tương tự đã xảy ra ở vùng Baia Mare tại
Romania năm 2000. Trước tình hình như vậy Thủ tướng Viktor Orban đã
tuyên bố tình trạng khẩn cấp trong vùng nơi xảy ra thảm họa. Bùn đỏ
đang chảy vào sông Danube và sông Raab.
Theo nhận định
của người phát ngôn thuộc Cơ quan Quản lý thảm họa của
Hungary, ông Tibor Dobson, thảm họa này sẽ có thể ảnh hưởng đến 6 nước
hạ lưu là Croatia, Serbia, Bulgaria, Moldova, Ukraina và Romania, và có
nguy cơ trở thành thảm họa sinh thái châu Âu. Tại một số nơi nhiều thủy
sản cây cối, hoa màu và gia súc đã chết. Nhìn chung chưa đánh giá được
toàn diện thiệt hại. Quốc vụ khanh Illes nói các đội cứu hộ của Hungary
đang làm việc một cách tuyệt vọng, phải mất ít nhất một năm và hàng chục
triệu đô-la mới xử lý được; Hungary kêu gọi sự hỗ trợ của Liên minh
Châu Âu.
Thảm họa vỡ
hồ bùn đỏ Ajka ở Hungary là lời cảnh báo nghiêm khắc đối với vấn đề hồ
bùn đỏ chứa chất thải trong sản xuất alumina ở Tây Nguyên.
Lường trước
nguy cơ không thể kiểm soát nổi vấn đề bùn đỏ độc hại trong sản xuất
alumina ở Tây Nguyên, chúng tôi, những người Việt Nam gắn bó với vận mệnh
tồn vong của đất nước ký tên trong bản kiến nghị này, khẩn thiết yêu cầu
- Bộ Chính
trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam,
- Quốc hội
nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam,
- Chính phủ
nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam
(1) Quyết định
cho ngừng ngay việc xây dựng Nhà máy Tân Rai ở Lâm Đồng để nghiên cứu
tiếp cách xử lý;
(2) Tạm hủy
dự án đang đàm phán tiếp với đối tác nước ngoài về Nhà máy Nhân Cơ ở Đắc
Nông;
(3) Tạm thời
đình chỉ việc triển khai toàn bộ tổng dự án hiện thời về việc khai thác
bauxite ở Tây Nguyên để tổ chức nghiên cứu lại một cách nghiêm túc và
khoa học;
(4) Lập nhóm
nghiên cứu độc lập (nhóm đặc nhiệm) gồm những cá nhân có uy tín và có
tâm huyết với đất nước trong giới các nhà khoa học, các chuyên gia kinh
tế và những người hoạt động xã hội độc lập, để tiến hành nghiên cứu lại
toàn bộ vấn đề bauxite Tây Nguyên.
(5) Những kết
quả nghiên cứu lại một cách tổng thể vấn đề bauxite Tây Nguyên của nhóm
đặc nhiệm này sẽ được trình bày trước Quốc hội, đồng thời được đem ra
trưng cầu ý kiến nhân dân cả nước về đề tài kinh tế - xã hội vô cùng nhạy
cảm này để quyết định.
5 yêu
cầu nêu trên của chúng tôi dựa vào các lý do sau đây:
Một
là: Hầu hết các phản biện trong nhiều cuộc hội thảo được tiến
hành năm 2008 và năm 2009 đã chứng minh có sức thuyết phục là việc khai
thác bauxite ở Tây Nguyên để sản xuất alumina như đang triển khai là
phi kinh tế, hủy hoại môi trường, để lại nhiều hệ quả khó lường về kinh
tế, chính trị, văn hóa và xã hội, uy hiếp nghiêm trọng an ninh quốc
phòng của quốc gia.
Hai
là: Chưa nói đến những khoản đầu tư là rất lớn, rất đắt, nhưng
khả năng sinh lời trong khai thác bauxite Tây Nguyên lại không hiện thực,
thậm chí hầu như chắc chắn là lỗ, việc khai thác bauxite Tây Nguyên để sản
xuất quặng sơ chế alumina rất khó cân đối được đầu vào về nguồn nhiên liệu
và nguồn nước vốn rất khan hiếm ở Tây Nguyên; việc từ quặng sơ chế alumina
để sản xuất ra nhôm hoàn toàn bị loại trừ vì không có đủ nguồn điện. Các
phản biện của các cuộc hội thảo năm 2008 và năm 2009 đã chứng minh
không thể phản bác được những nhận định này. Việc sản xuất ra alumina với
khối lượng một vài triệu tấn/năm là quá nhỏ so với thị trường
bauxite/nhôm trên thế giới và trong thực tế chỉ có thể bán được cho một
thị trường duy nhất là Trung Quốc, vì cước phí vận tải biển rất cao;
tình hình này sẽ tạo ra nguy cơ phụ thuộc kinh tế và chính trị rất bất
lợi cho đất nước. Nếu định nâng sản xuất alumina lên 5 – 6 triệu tấn/năm
vào năm 2020 như dự kiến, thì đấy vẫn chỉ là một thị phần rất nhỏ trong
thị trường bauxite/nhôm thế giới và cũng vẫn chỉ có thể bán cho một người
mua duy nhất là Trung Quốc, vì xu thế chung trên thế giới hiện nay là sản
xuất nhôm ngay tại chỗ khai thác bauxite để giảm chi phí vận tải. Cứ sản
xuất 1 tấn alumina sẽ tạo ra 3 tấn bùn thải có chứa hóa chất độc hại;
càng sản xuất nhiều đòi hỏi phải có hồ chứa bùn đỏ càng lớn, nguy cơ thảm
họa môi trường càng lớn. Không thể hình dung nổi nguy cơ thảm họa môi
trường của một hồ chứa bùn đỏ hàng triệu hay hàng chục triệu m3 treo lơ
lửng trên đầu đồng bằng sông Đồng Nai và miền Bắc Nam Bộ, miền Nam Trung
bộ, nơi có hàng chục triệu dân cư sinh sống. Tây Nguyên là vùng đầu nguồn
của những con sông huyết mạch và có tầm ảnh hưởng quan trọng tới các
vùng kinh tế trọng yếu của đất nước. Trong khi đó, do tác động biến đổi
khí hậu toàn cầu, thiên tai ở miền Trung và ở Tây Nguyên xảy ra với tần
số và cường độ ngày càng lớn; chưa kể đến tình hình khí hậu và kiến tạo
địa hình nơi khai thác bauxite ở Tây Nguyên khắc nghiệt hơn rất nhiều
(mưa cường độ lớn và tập trung trong mùa mưa, địa hình đất đai có độ dốc
cao…) so với vùng Ajka ở Hungary. Ajka là vùng tương đối thấp, trong
khi các vùng dự định khai thác bauxite ở Tây Nguyên đều ở trên cao, thuộc
vùng Nam Trường Sơn với sườn phía Đông dốc đứng. Các hồ chứa bùn đỏ ở
đây sẽ là những quả bom độc treo trên đầu hàng nhiều chục triệu người với
tai họa khôn lường. Ngoài ra khả năng quản lý, thực thi pháp luật, lực
lượng vật chất kỹ thuật phòng hộ chống thiên tai… của ta hiện nay chưa
thể so sánh với Hungary.
Ba
là: Các khảo sát nghiêm túc của nhiều nhà khoa học và kinh tế
đã được trình bày trong các hội thảo năm 2008 và năm 2009 và đã được
nêu lên trong nhiều kiến nghị gửi đến Bộ Chính trị, Quốc hội và Chính
phủ cho thấy: Hiện tại và trong một vài năm tới hoặc lâu hơn vấn đề vận
tải (dù là phương án đường bộ hay đường sắt) và cảng cho việc sản xuất
và xuất khẩu alumina hoàn toàn bế tắc. Các tuyến đường bộ và cảng được
dự kiến trong các dự án của Tập đoàn Than & Khoáng sản (TKV) nếu định
thực hiện cũng phải mất một vài năm và phải chi thêm những khoản đầu tư
rất lớn, vì những tuyến đường bộ hiện có định đưa vào sử dụng đều hẹp,
nhiều cua gấp tay áo và có nhiều đèo dốc cao, không thể sử dụng cho xe
vận tải lớn với trọng tải và lưu lượng lớn; nếu thực hiện phương án vận
tải đường sắt thì còn phải chi thêm nhiều tỷ đô-la và cũng sẽ mất nhiều
thời gian hơn nữa. Điều này cũng có nghĩa nhà máy sản xuất alumina Tân
Rai nếu làm xong, cũng có thể có nguy cơ phải nằm đắp chiếu để đấy một
thời gian.
Bốn
là: Giả thiết rằng các tuyến đường vận tải và cảng đã sẵn sàng,
một giả thiết hoàn toàn không tưởng, chi phí cho vận tải chở các nguyên
liệu và than lên núi cho sản xuất và chở alumina xuống núi
cho xuất cảng rất lớn, vì đoạn đường quá dài (khoảng gần 200 km hoặc
hơn nữa, tùy phương án lựa chọn), sẽ đội giá thành lên rất cao. Điều
này có nghĩa chỉ riêng vấn đề chi phí vận tải trên bộ để xuất cảng theo
giá FOB đã gây ra nguy cơ thua lỗ lớn. Luận chứng này cũng đã được chứng
minh trong nhiều tham luận khoa học có liên quan trong suốt năm 2008 và
năm 2009.
Năm
là: Nhữngvấn đề về văn hóa xã hội, từ đó dẫn đến những vấn đề
về dân tộc ở Tây Nguyên vừa qua đã khá phức tạp, hoàn toàn chưa thể coi
là ổn định; nay thêm dự án bauxite với nhiều tác hại đã chỉ ra, chắc chắn
ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống mọi mặt của các dân tộc tại chỗ, càng
làm suy thoái văn hóa các tộc người Tây Nguyên, làm rắc rối thêm các vấn
đề xã hội, sẽ khiến tình hình trầm trọng hơn, cả về an ninh và quốc
phòng ở vùng chiến lược này.
Sáu
là: Với 5 lý do trình bày trên, chúng tôi thấy việc thực hiện
5 yêu cầu nêu trong kiến nghị này là phương án an toàn nhất, có thể
giúp đất nước có đủ thời gian tìm ra những phương án tối ưu trong việc
xem xét vấn đề bauxite Tây Nguyên nói riêng và cho vấn đề phát triển
kinh tế - xã hội Tây Nguyên nói chung. Nhìn lâu dài về tổng thể, 5 yêu
cầu nêu trong kiến nghị này còn là phương án tốt nhất, kinh tế nhất và
toàn diện nhất, với nghĩa các tổn thất do phải tạm hủy ngay hoặc thậm
chí có khi phải đi tới kết luận sẽ phải hủy hoàn toàn việc khai thác
bauxite Tây Nguyên, dù sao sẽ vẫn còn “rẻ” hơn cái giá phải trả không
thể lường hết được và thậm chí không thể cứu vãn được cho những hệ quả
và thảm họa có thể xảy ra.
Thưa các vị
lãnh đạo nhà nước,
Chúng tôi hiểu
thực hiện lời thỉnh cầu khẩn thiết này có nghĩa là phải thực hiện một
quyết định rất đau đớn chưa hề có trong lịch sử kinh tế nước ta và sẽ
là một tổn thất lớn mà nền kinh tế nước ta phải chịu đựng – nhất là Nhà
máy chế biến alumina Tân Rai đã hoàn thành được một phần lớn và đã làm
được nhiều việc quan trọng trong triển khai dự án Nhà máy Nhân Cơ. Chỉ
có lòng dũng cảm và ý thức trách nhiệm tuyệt đối đối với vận mệnh quốc
gia của các vị cùng với sự thông cảm của đồng bào cả nước mới đủ sức đi
tới thực hiện quyết định khó khăn này. Song thà chịu như vậy còn hơn để
lại hậu họa khôn lường cho mai sau, kính mong Bộ Chính trị, Quốc hội và
Chính phủ xem xét và chấp nhận.
Chúng tôi đồng
thời kêu gọi đồng bào trong cả nước và sống ở nước ngoài đồng thanh lên
tiếng ủng hộ 5 đề nghị cụ thể nêu trên và ký tên vào kiến nghị này, có
ghi rõ nghề nghiệp hay chức vụ (nếu có). Thư từ xin gửi về theo địa chỉ
bauxitevn@gmail.com, có kèm
theo địa chỉ cư trú, địa chỉ e-mail, và số điện thoại của quý vị; để bảo
đảm bí mật về sự riêng tư, khi đưa danh sách lên trang BVN, các thông
tin này sẽ được lược bỏ.
Làm tại Hà Nội,
ngày 9 tháng 10 năm 2010
Ký tên
GS Hoàng Tụy,
Trần Việt
Phương,
Nhà văn
Nguyên Ngọc,
Trần Đức
Nguyên,
TS Lê Đăng
Doanh,
GSTS Chu Hảo,
Phạm Chi
Lan,
Nguyễn
Trung,
TS Nguyễn
Quang A,
GS Tương
Lai,
GS Nguyễn Huệ
Chi,
Nhà giáo Phạm Toàn,
GSTS Nguyễn
Thế Hùng.
DANH SÁCH KÝ KIẾN NGHỊ VỀ DỰ ÁN KHAI THÁC
BAUXITE Ở TÂY NGUYÊN
|
1.
|
GS Hoàng Tụy
|
Thành viên
cũ nhóm IDS
|
|
2.
|
Trần Việt
Phương
|
Thành viên
cũ nhóm IDS
|
|
3.
|
Nhà văn
Nguyên Ngọc
|
Thành viên
cũ nhóm IDS
|
|
4.
|
Trần Đức
Nguyên
|
Thành viên
cũ nhóm IDS
|
|
5.
|
TS Lê Đăng
Doanh
|
Thành viên
cũ nhóm IDS
|
|
6.
|
GSTS Chu Hảo,
|
Thành viên
cũ nhóm IDS
|
|
7.
|
Phạm Chi
Lan
|
Thành viên
cũ nhóm IDS
|
|
8.
|
Nguyễn
Trung
|
Thành viên
cũ nhóm IDS
|
|
9.
|
TS Nguyễn
Quang A
|
Thành viên
cũ nhóm IDS
|
|
10.
|
GS Tương
Lai
|
Thành viên
cũ nhóm IDS
|
|
11.
|
GS Nguyễn
Huệ Chi
|
BVN
|
|
12.
|
Nhà giáo
Phạm Toàn
|
BVN
|
|
13.
|
GSTS Nguyễn
Thế Hùng
|
BVN
|
|
14.
|
GS TS Ngô Vĩnh Long
|
Hoa Kỳ
|
|
15.
|
TS Vũ
Quang Việt
|
Hoa Kỳ
|
|
16.
|
GS TS Trần
Hữu Dũng
|
Hoa Kỳ
|
|
17.
|
Nhà thơ
Nguyễn Duy
|
TP. HCM
|
|
18.
|
Nhà thơ
Bùi Minh Quốc
|
Đà Lạt
|
|
19.
|
Mai Thái
Lĩnh
|
Nguyên Phó
Chủ tịch Hội đồng Nhân dân thành phố Đà Lạt
|
|
20.
|
Lê Hiếu Đằng
|
Nguyên Phó
Tổng Thư ký Uỷ ban Trung ương Liên minh các lực lượng dân tộc, dân chủ
và hoà bình Việt Nam; nguyên Tổng Thư ký Uỷ ban Nhân dân Cách mạng
khu Sài Gòn – Gia Định; nguyên Phó Chủ tịch Mặt trận Tổ quốc TP. HCM;
hiện là Phó Chủ nhiệm Hội đồng Tư vấn về dân chủ và pháp luật, thuộc
Uỷ ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam
|
|
21.
|
Huỳnh Nhật
Hải
|
Cựu Phó Chủ
tịch Ủy ban Nhân dân TP Ðà Lạt
|
|
22.
|
Huỳnh Nhật
Tấn
|
Cựu Phó
Giám đốc Trường Đảng tỉnh Lâm Ðồng, TP Ðà Lạt
|
|
23.
|
PGS TS Vũ
Trọng Khải
|
TP. HCM
|
|
24.
|
PGS TS
Hoàng Dũng
|
TP. HCM
|
|
25.
|
TS Phan Thị Hoàng Oanh
|
TP. HCM
|
|
Trở về Mục Lục