|
|
DC&PT - Thời
Sự 2010
Nguyễn Quang A
Tôi
đặt thêm dấu hỏi (?) vào một khẳng định do Ts. Mai Liêm Trực nêu ra trong
buổi trực tuyến với Vietnamnet. Trong buổi trực tuyến đó, Ts. Mai Liêm
Trực và Gs. Dương Phú Hiệp đã đề cập đến nhiều vấn đề (nhằm góp ý cho đại
hội Đảng cộng sản Việt Nam sắp tới).
Ý kiến của hai vị được đông đảo bạn đọc tán thưởng. Tôi cũng chia sẻ
nhiều ý kiến của hai ông. Riêng về khẳng định nêu trên tôi muốn bàn thêm
một chút. Có thể do báo chưa nêu rõ khung cảnh của lời khẳng định, hay nói
chưa hết ý của ông Mai Liêm Trực. Tôi thực tình nghĩ thế, nhưng chỉ xin
lạm bàn riêng về khẳng định đó thôi.
Khẳng định này nhiều lắm chỉ đúng một nửa. Nó chỉ đề cập đến khía cạnh
nhân sự, sự anh minh hay ngu dốt của người giữ vị trí lãnh đạo cao nhất
mà chưa đả động gì đến khía cạnh thể chế của vị trí đó.
Lãnh đạo cao nhất, dẫu được gọi là vua, thống chế, tổng thống hay chủ
tịch-tổng bí thư, trước hết là một định chế do luật hay luật tục quy
định.
Nếu số phận của một dân tộc bị phó mặc
cho (những) người lãnh đạo, dù đôi khi có may mắn chứ không phải bất hạnh
đi nữa do có lãnh đạo sáng suốt, thì dân tộc ấy vẫn thực sự chưa trưởng
thành, vẫn trong vòng mông muội và là dân tộc bất hạnh.
Có
thể chế để nhân dân định kỳ lựa chọn và phế truất một cách văn minh
(những) người lãnh đạo cao nhất, có các thể chế để giám sát, kiểm soát
lẫn nhau giữa các cơ quan nhà nước nhằm hạn chế chúng lạm dụng quyền lực
và đánh giá thành tích của các nhà lãnh đạo,…, mới là cái quan trọng nhất
cho sự phồn thịnh của một dân tộc. Đó là thể chế của nền dân chủ.
Nhân dân, với tư cách là người chủ
của đất nước, phải được quyền và có cách thích hợp để thực hiện sự lựa
chọn và phế truất ấy (phế truất một cách hòa bình văn minh hay gấp vạn
lần phế truất bằng bạo lực, đó là cách phế truất bằng lựa chọn những
người khác lên nắm quyền). Như vậy, thể chế đó ít nhất phải bao gồm thể
chế bầu cử tự do và cạnh tranh chính trị (tức là ít nhất có 2 đảng chính
trị tranh đua để nắm quyền), chuyển giao quyền lực từ những người được chọn
cũ sang cho những người được chọn mới. Tạo ra thể chế đó hay chí ít có lộ
trình rõ ràng để đạt tới thể chế đó mới xứng được gọi là anh minh.
Một dân tộc cam chịu sống dưới chế độ
chuyên chế, độc tài khi những người lãnh đạo luật hóa việc nắm quyền vĩnh
viễn của họ (bằng chế độ gia truyền con nối hay bằng luật do chính họ làm
ra chẳng hạn) là một dân tộc bất hạnh, dẫu cho đôi khi có một lãnh tụ anh
minh thực sự vì dân. Nhưng lãnh tụ được coi là “anh minh” đó (và theo ông
Mai Liêm Trực dân tộc được may mắn đó) cũng chưa thật anh minh nếu ông
hay bà ta không thay đổi tận gốc cái thể chế đó, vẫn chưa dũng cảm xóa bỏ
sự luật hóa nêu trên, vẫn để cho những người kế vị mình có quyền vin vào
luật hay hiến pháp để hòng duy trì sự lãnh đạo vĩnh viễn.
Lãnh tụ cũng là con người với tài năng và khiếm khuyết nhất định. Không
ai là thánh, không bao giờ sai lầm cả. Tính có thể sai là bản tính con
người, là tính phổ quát. Chọn được những người tài, ít khiếm khuyết
(nhưng nhất thiết có khiếm khuyết) là việc quan trọng.
Thủ
tục chọn (đăng ký, vận động, bầu cử, kiểm phiếu, giám sát, giải quyết
tranh chấp [nếu có], công bố kết quả, chuyển giao quyền lực) là những vấn
đề kỹ thuật mà nhiều người coi là “hình thức” và không tiếc lời phỉ báng chúng
là các đặc trưng nền dân chủ “hình thức”, lại chính là cái cốt lõi nhất của
thể chế lựa chọn văn minh nêu trên. Họ coi “dân chủ” của mình mới là dân
chủ thực ngàn lần hơn dân chủ hình thức, nhưng đáng tiếc thiếu những thủ
tục “hình thức” ấy thì cái gọi là dân chủ chỉ là dân chủ trá hình.
Một đất nước không có các thủ tục
hình thức đó hay có trên danh nghĩa nhưng không được thực thi nghiêm túc
trên thực tế, thì đất nước ấy, dân tộc ấy vẫn là dân tộc bất hạnh dẫu thi
thoảng gặp may có được một nhà độc tài nhân từ.
Trong một xã hội dân chủ, vẫn có thể chọn
nhầm lãnh đạo, song còn có các thể chế khác hạn chế quyền lực của người
lãnh đạo làm cho “tai hại do lãnh đạo tồi gây ra” bớt đi, và đến hết
nhiệm kỳ người dân chọn những người khác (vẫn có thể sai, nhưng nếu một dân
tộc ù lỳ đến mức có quyền được chọn mà liên tục chọn sai, thì không nên trách
ai về sự bất hạnh nữa).
Còn trong chế độ chuyên chế, phi dân chủ việc họa may có được một lãnh
đạo anh minh cũng chỉ là chuyện may thi thoảng mà thôi, còn bất hạnh thì
thường trực. Người dân không có quyền lựa chọn. Xác suất của sự duy trì
chuyên chế (dùng bạo lực, đe dọa và trấn áp) là rất cao, và dân tộc nào
cam chịu sống dưới chế độ như vậy là dân tộc bất hạnh.
Số phận của dân tộc không thể bị phó mặc
cho sự may rủi, không thể để bị phó mặc cho một (hay một số) cá nhân.
Như vậy cái phần thể chế quan trọng không kém cái phần nhân sự. Cho nên,
nói “khâu cán bộ là quyết định” nhiều nhất cũng chỉ đúng một nửa.
Một
dân tộc không có thể chế lựa chọn và phế truất lãnh đạo và chịu để cho sự
may mắn hay bất hạnh của mình phụ thuộc vào vị lãnh đạo dân tộc quả thực
là một dân tộc bất hạnh.
Trích:
Bauxite VN 29.3
Mục Thời sự Tạp chí Dân chủ & Phát triển điện tử:
www.dcpt.org hay
www.dcvapt.net
|
Trở về Mục Lục