|
DC&PT - Thời
Sự 2010
Bất ổn Thailand: một suy nghĩ từ Việt
nam
Phạm Hồng Sơn
BỨC
TRANH CHÍNH TRỊ TÓM LƯỢC CỦA THAILAND
Xã
hội Thailand từ năm 2006 trở lại đây dường như được chia thành hai phần
đối kháng nhau, vàng và đỏ[i]. Những người mặc áo vàng và áo
đỏ liên tiếp tổ chức các cuộc biểu tình khổng lồ chống lại chính phủ cầm
quyền thuộc phe kia. Tính chất bạo loạn và con số thương vong đang có xu
hướng gia tăng. Mặc dù, biểu tình là một phản ứng tích cực của một xã hội
văn minh (ít nhất biểu tình cũng cảnh báo cho ta biết sớm những bất ổn
trong đời sống chính trị, kinh tế, văn hóa của quốc gia) nhưng xu hướng
gia tăng những hành vi bạo lực trong biểu tình là một xu hướng kém văn
minh, cần phải loại bỏ. Tuy nhiên, biểu tình hay sự gia tăng các hành vi
bạo lực trong các cuộc biểu tình chỉ là thể hiện bên ngoài của những
nguyên nhân phức tạp ở phía sau.
Phía
sau những cuộc biểu tình khổng lồ kèm theo những rối loạn, thương vong
đang diễn ra tại Thailand từ năm 2006 đến nay không thể không xét đến 06 yếu
tố sau đây:
Vua
Bhumibol Adulyadej; Hội đồng cơ mật (Privy Council); giới tướng lĩnh quân
đội, Hiến pháp 1997; cựu Thủ tướng Thaksin Shinawatra cùng phe đối lập;
cuộc đảo chính quân sự 2006.
I.
Vua Bhumibol Adulyadej
Kể
từ năm 1932, sau áp lực ôn hòa của một nhóm quân nhân và dân sự, Thailand
bắt đầu thực thi chế độ chính trị Dân chủ theo thể thức Quân chủ Lập hiến[ii]. Nhưng Vua Bhumibol Adulyadej
của Thailand hiện nay luôn có ảnh hưởng quyết định đối với chính trường
Thailand.
Vua
Bhumibol Adulyadej, hiện nay 84 tuổi, ông sinh tại Boston (Mỹ), khi 18
tuổi (năm 1946 ) ông kế thừa ngôi vua từ người anh trai. Vua Bhumibol Adulyadej
được người dân Thailand hết sức tôn kính, nhiều người còn coi ông là một
vị Phật sống.
Việc
xúc phạm Vua là một tội hình sự trong hệ thống pháp luật của Thailand.
Hầu
hết tất cả các cuộc đảo chính từ năm 1946 đến nay của giới quân đội và các
chính trị gia muốn giữ chức thủ tướng đều cần phải có sự hậu thuẫn của
Vua Bhumibol Adulyadej. Vua Bhumibol Adulyadej đã từng nhiều lần phải can
thiệp để giải quyết các tranh cãi, bế tắc giữa các phe phái chính trị[iii]. Trong bế tắc chính trị hiện
nay, phe đối lập, từ rất sớm, đã kêu gọi sự can thiệp của Vua Bhumibol
Adulyadej.
II.
Hội
đồng cơ mật (Privy Council)
Đây là một cơ cấu theo mô
hình của các chế độ quân chủ châu Âu thế kỷ XIX. Hội đồng cơ mật gồm các
thành viên do vua tự tuyển chọn, có chức năng cố vấn trực tiếp cho vua. Sau
nhiều lần thay đổi và có lúc bị bãi bỏ, Hội đồng cơ mật của Hoàng gia Thailand từ năm 1998 đến nay đều do Tướng
quân đội Prem Tinsulanonda lãnh đạo (ông cũng là thủ tướng Thailand thời kỳ những
năm 1980). Tướng Prem Tinsulanonda mặc dù tuổi cao (90t) và đã về
hưu từ lâu nhưng vẫn là một nhân vật có ảnh hưởng trong quân đội Thailand.
Prem Tinsulanonda phủ nhận tất cả những cáo
buộc cho rằng ông đứng đằng sau cuộc đảo chính 2006, nhưng nhiều người
thân cận của ông trong Hội đồng cơ mật đã trở thành thành viên của chính
phủ lâm thời (kể cả vị trí thủ tướng) sau đảo chính. Bản Hiến pháp
2007 (sau vụ đảo chính quân sự 2006) đã trao thêm nhiều thẩm quyền cho
Hội đồng cơ mật Thailand.
III.
Giới tướng lĩnh quân đội
Quân
đội Thailand, đặc biệt là các vị tổng chỉ huy quân đội, từ năm 1932 tới
nay luôn có truyền thống đứng ra thực hiện các cuộc đảo chính nhằm thay
đổi chính phủ. Trước năm 2001 các chính phủ Thailand đều do các tướng
lĩnh điều hành hoặc chỉ là kết quả của các cuộc đảo chính quân sự.
Giữa
các đảng phái và Hoàng gia, giới tướng lĩnh quân đội thường gắn bó và
trung thành với Hoàng gia hơn bất kỳ một đảng phái chính trị nào.
IV.
Hiến pháp 1997 và Tòa án hiến pháp
Trước
bản Hiến pháp năm 1997, Thailand đã phải trải qua 10 bản hiến pháp khác
nhau (kể cả các bản tạm thời) nhưng tất cả 10 bản hiến pháp đó đều do giới
quân đội đảo chính kiểm soát từ lúc soạn thảo cho đến khi được quốc hội thông
qua. Bản Hiến pháp năm 1991 cũng cùng chung một số phận như thế sau cuộc đảo
chính quân sự của tướng tổng chỉ huy quân đội Suchinda Kraprayoon. Bản Hiến pháp 1991
đã đưa tướng Suchinda Kraprayoon lên nắm quyền thủ
tướng và dẫn đến các cuộc nổi dậy rầm rộ của dân chúng sau đó, đỉnh điểm
là “tháng Năm Đen tối” năm 1992 làm nhiều người thiệt mạng. Tướng Suchinda Kraprayoon chỉ nắm quyền được
hơn 01 năm.
Kể
từ « tháng Năm đen tối », xã hội Thailand bắt đầu nhận ra một
nhu cầu phải tìm cách để buộc được chính phủ có trách nhiệm hơn. Rõ
hơn nữa là từ năm 1994, chính trường Thailand xuất hiện các đòi hỏi phải
sửa đổi (tu chính) Hiến pháp năm 1991. Một sự kiện đặc biệt xảy ra năm
1994 đã thúc đẩy việc cải cách Hiến pháp 1991 thêm một bước là nhà hoạt
động dân chủ Chalard Vorachat tiến hành tuyệt thực gây
phẫn nộ trong dân chúng, đẩy chính phủ của Thủ tướng Chuan
Leekpai phải thành lập Ủy ban phát triển Dân chủ thuộc Hạ viện
(Committee of Democracy Development). Ủy ban phát triển Dân chủ, được
lãnh đạo bởi nhà khoa học Prawes Wasi, đã tu chính
được một số điểm không lớn nhưng có tính chất tạo cơ sở cho các tu chính
sau đó của Hiến pháp 1991. Các nỗ lực trong nhiều năm tiếp theo của các chính
trị gia và giới trí thức cùng với sự ủng hộ của dân chúng đã đưa đến một tu
chính quan trọng cho Hiến pháp 1991 vào năm 1996: cho phép thành lập một
Hội đồng dự thảo Hiến pháp (CDA) nằm ngoài Quốc hội để đảm trách việc xây
dựng một hiến pháp hoàn toàn mới. CDA bao gồm 99 thành viên, trong đó 76
người được bầu trực tiếp từ mỗi tỉnh và 23 thành viên còn lại được Quốc
hội chọn ra từ các trung tâm khoa học và các nguồn khác trong xã hội.
Quá
trình soạn thảo hiến pháp mới đã tạo ra những cuộc tranh luận sâu rộng và
đôi khi gay gắt trong xã hội Thailand lúc đó. Việc lấy ý kiến của dân
chúng được thực hiện trên khắp các vùng trong cả nước với sự hỗ trợ tối đa
của các phương tiện truyền thông tự do.
Dự
thảo Hiến pháp được Quốc hội thông qua và trở thành có hiệu lực từ ngày
11 tháng Mười năm 1997. Hiến pháp 1997 của Thailand là hiến pháp có rất
nhiều điểm khác so với các hiến pháp trước đó:
1. Lần đầu tiên được soạn thảo bởi một Hội đồng được dân
bầu ra. Vì vậy Hiến pháp 1997 còn được gọi là Hiến pháp Nhân dân. Hiến pháp
1997 còn được đánh giá là “một cuộc cách mạng chính trị của Thailand, là
nỗ lực táo bạo nhằm đem lại nhiều quyền lực cho dân chúng Thailand hơn
bao giờ hết.”
2. Cải cách thiết chế bầu cử: Tham gia bầu cử là bắt
buộc đối với người dân để chống lại sự thờ ơ với chính trị và giảm khả
năng mua phiếu bầu. Áp dụng hệ thống bầu cử Hạ viện (500 thành viên) theo
cách hỗn hợp dựa theo mô hình Đức[iv] nhằm giảm khả năng mua phiếu bầu, tăng phẩm chất
cho ứng cử viên. Thành lập Ủy ban bầu cử Độc lập để tăng cường sự minh
bạch, công bằng cho các ứng cử viên.
3. Cải cách hệ thống hành pháp: Cần phải có 2/5 tổng số
đại biểu hạ viện đồng ý để quyết định việc bỏ phiếu bất tín nhiệm đối với
thủ tướng và cần phải chuẩn bị được người thay thế thủ tướng đương nhiệm.
Quyết định bất tín nhiệm thủ tướng phải có ít nhất một nửa số đại biểu hạ
viện bỏ phiếu thuận. Đối với bộ trưởng thì chỉ cần 1/5 số đại biểu hạ
viện đồng ý để tiến hành bỏ phiếu bất tín nhiệm. Các cải cách này nhằm
tăng khả năng ổn định cho chính phủ.
4. Cải cách hệ thống lập pháp: Lần đầu tiên, Thượng viện
(200 thành viên) của Quốc hội Thailand được bầu trực tiếp. Các thượng
nghị sỹ không được tham gia đảng chính trị. Thượng viện có quyền thay đổi,
phê chuẩn một phần của dự luật nhưng không có quyền bác bỏ. Thượng viện không
thể bị thủ tướng giải tán như Hạ viện. Để bác phủ quyết của Hoàng gia, cần
phải có ít nhất 2/3 tổng số đại biểu của cả hai viện Quốc hội tán thành.
5. Tăng sự độc lập giữa hành pháp và lập pháp: Các dân
biểu (hạ hoặc thượng nghị sỹ) phải rút khỏi Quốc hội khi muốn trở thành
bộ trưởng hay bất kỳ thành viên của chính phủ. Nguyên tắc này đảm bảo cho
các bộ trưởng phải chịu trách nhiệm cá nhân và chính phủ phải chịu trách
nhiệm tập thể.
6. Tăng cường cơ chế Kiểm soát-Đối trọng (Checks and
Balances) cho hệ thống quyền lực công: Thành lập các thiết chế độc lập
với chính phủ như Tòa án Hiến pháp, Tòa án Hành chính, Cơ quan Tổng kiểm
toán, Ủy ban Quốc gia chống Tham nhũng, Ủy ban Nhân quyền Quốc gia, Cơ
quan bảo vệ Người tiêu dùng, Tổng thanh tra…
7. Cải cách hệ thống Tố tụng hình sự: Đòi hỏi phải có
lệnh của tòa án trong vòng 48 giờ khi ra lệnh bắt giữ, quyền được tham
vấn luật sư trong khi xét hỏi,…
8. Các quyền con người được liệt kê chi tiết tới 40
quyền cần được tôn trọng và bảo vệ, trong đó có các quyền lần đầu được
ghi như: quyền của trẻ em, người già, người khuyết tật, quyền tự do thông
tin, quyền hưởng giáo dục tự do, quyền người tiêu dùng, đặc biệt là thêm
quyền biểu tình để chống đảo chính và các hành động vi hiến (được tiến
hành việc phong tỏa, gây tắc ngẽn giao thông). Đồng thời vẫn duy trì các
quyền đã được thừa nhận trước đây như: tự do ngôn luận, tự do báo chí, tự
do hội họp, tự do lập hội, tự do lập đảng, quyền sở hữu tài sản, sở hữu
đất đai, biểu tình…
Tòa án Hiến pháp (Constitutional Court) của Thailand mới được thiết lập và hoàn tất nhân sự
vào năm 1998 chiểu theo qui định của bản Hiến pháp năm 1997. Tòa án Hiến
pháp Thailand dựa theo mô hình Tòa án Hiến pháp của Italy, gồm 09 thẩm phán
được Quốc hội (hai viện) chọn ra từ danh sách đề cử gồm 18 người. Trong
số 09 thẩm phán phải có 06 người là chuyên gia luật, 03 người còn lại
thuộc ngành khoa học chính trị. Tòa án Hiến pháp Thailand có thẩm quyền
phán xử các vấn đề thuộc sáu lĩnh vực: 1. Tính hợp hiến trong các quyết
định của Quốc hội. 2. Tính hợp hiến trong các chỉ dụ của Hoàng gia. 3.
Thẩm quyền của các định chế do hiến pháp qui định. 4. Bổ nhiệm và phế
truất quan chức chính phủ. 5. Các vấn đề của các đảng phái chính trị. 6.
Tính hợp hiến của các dự luật.
Trong quá trình tồn tại ngắn ngủi (1998-09/2006) Tòa
án Hiến pháp Thailand 1997 đã có ảnh hưởng quan trọng đối với nền chính
trị Thailand, bước đầu đã tạo được tập quán đưa các bất đồng chính trị ra
tòa án giải quyết và nâng cao ý thức tôn trọng hiến pháp cho cơ quan hành
pháp (chính phủ).[v]
V.
Cựu Thủ tướng Thaksin Shinawatra
và phe đối lập
Nhiều
nhà phân tích đánh giá cựu thủ tướng Thaksin Shinawatra là một trong
những nhân vật ảnh hưởng và gây nhiều tranh cãi nhất hiện nay trong lịch sử
chính trị hiện đại của Thailand.
Quá
trình nắm quyền của ông Thaksin và sự đối đầu của ông với phe đối lập có
thể tóm lược như sau:
Ông
Thaksin là một trong số doanh nhân thành đạt nhất Thailand vào năm 2000
(với số tài sản có lúc lên tới trên 2 tỷ USD), khi tiến hành chiến dịch
tranh cử năm 2001 ông có quan điểm “dân túy”[vi] và đã lên nắm quyền một cách hợp pháp vào năm 2001
sau khi được đa số dân nghèo ủng hộ đảng TRT của ông trong cuộc bầu cử
đầu tiên theo Hiến pháp 1997. Trong bốn năm của nhiệm kỳ đầu tiên, chính
phủ Thaksin đã mang lại nhiều thành quả về kinh tế, xã hội cho Thailand,
nhưng đồng thời quan điểm “dân túy” và cách ứng xử (đôi khi không khéo)
của ông đã biến tầng lớp trung lưu và giới thân Hoàng gia thành phe đối
lập gay gắt.[vii] Tháng 02/ 2005 ông Thaksin và
đảng của ông lại thắng cử vang dội hơn lần đầu tiên mặc dù bị phe đối lập
gia tăng phản đối. Hai cuộc bầu cử (nhất là cuộc bầu cử 2001) đều được
đánh giá là tự do và công bằng nhất trong lịch sử Thailand.
Sau
khi ông Thaksin đắc cử lần hai, đặc biệt là sau khi một chương trình truyền
hình chuyên chỉ trích chính phủ của ông Sondhi Limthongkul (một ông chủ nghành
truyền thông giải trí, cựu ủng hộ viên của Thaksin và là thủ lĩnh của phe
đối lập) bị đóng cửa, phe đối lập gia tăng các hoạt động phản đối và thể hiện
quyết tâm bằng mọi cách phế truất ông Thaksin khỏi ghế thủ tướng, kể cả
nhờ đến áp lực từ Vua Bhumibol. Phe đối lập đã vận dụng cả chiến thuật
biển người (hàng chục nghìn) ôn hòa bao vây tòa nhà chính phủ và cáo buộc
pháp lý đối với ông Thaksin. Nhưng tất cả các phương cách của phe đối lập
đều không có kết quả (ví dụ: cáo buộc của phe đối lập trong việc chuyển
nhượng cổ phần của công ty Shin Corporation bị tòa án bác) hoặc bị ông
Thaksin làm cho vô hiệu bằng những cách thức và kỹ thuật chính trị hợp
pháp (ví dụ: ông Thaksin giải tán Quốc hội nhưng kêu gọi bầu cử với thời
hạn ngắn để phe đối lập không đủ thời gian chuẩn bị nhân sự).
Cho
đến trước ngày 19/09/2006, các hành động của cả hai bên (chính phủ Thaksin
và phe đối lập) đều được giữ trong khuôn khổ luật pháp hoặc chịu sự điều
chỉnh của pháp luật. Hai bên đang trong tình trạng chờ thực hiện cuộc bầu
cử vào ngày 15/10/2006 do Tòa án Hiến pháp quyết định sau khi có khiếu
nại. Nói một cách khác, hai bên đối kháng chính trị của Thailand lúc đó
đều tuân thủ luật chơi dân chủ, đang chờ đợi sự phân giải bằng một cuộc
bầu cử hợp hiến.
VI.
Cuộc đảo chính quân sự ngày 19/09/2006
Ngày
19/09/2006, trong lúc Thủ tướng Thaksin Shinawatra ở New York để tham dự
một cuộc họp của Liên hợp quốc, tướng Sonthi Boonyaratglin- Tổng chỉ huy quân
đội đã tiến hành một cuộc đảo chính êm thấm, phế truất chính phủ của Thủ
tướng Thaksin Shinawatra và tự tuyên bố thành lập Hội đồng cải cách Dân
chủ. Hội đồng lãnh đạo quân sự được thành lập và chính thức được Vua
Bhumibol chấp thuận. Hội đồng quân sự ngay sau khi thành lập đã tuyên bố
bãi bỏ bản Hiến pháp 1997 cùng với các định chế liên quan khác (kể cả Tòa
án Hiến pháp).
Hội đồng lãnh đạo quân sự vội vã thiết lập một bản Hiến pháp
lâm thời và tiếp theo là một bản Hiến pháp chính thức với cách thức độc
đoán (hội đồng soạn thảo hiến pháp và nội dung dự thảo hiến pháp đều bị Hội
đồng quân sự kiểm soát, Hội đồng quân sự còn ra chỉ luật cấm phê phán dự thảo
hiến pháp và Hội đồng quân sự tự cho quyền lựa chọn hiến pháp nếu trưng cầu
dân ý không chấp nhận). Dự thảo Hiến pháp sau đảo chính 2006 đã được một cuộc
trưng cầu dân ý thông qua ngày 19/08/2007 với tỷ lệ 59,3% cử tri đồng ý trong
số 55,6% cử tri hợp pháp đi bỏ phiếu. Bản Hiến pháp 2007 đã xóa đi phần lớn
các tiến bộ trong bản Hiến pháp 1997 nhưng lại thêm nhiều điều khoản có tính
ủng hộ quan điểm của Hoàng gia và đảm bảo an toàn cho những người đảo
chính.[viii]
MỘT SỐ SUY NGHĨ VÀ LIÊN HỆ VỚI VIỆT NAM
I.
Về
cuộc đảo chính quân sự 2006
Cuộc đảo chính này đã phá ngang tiến trình dân chủ đang trên
quá trình hoàn thiện bằng thực hành sau cuộc cải cách công phu về lý thuyết
bằng bản Hiến pháp 1997.[ix]
Cuộc đảo chính quân sự 2006 cùng với Hiến pháp 2007 không chỉ
là sự bức tử một định chế trụ cột (Hiến pháp 1997) của nền dân chủ mà còn
đẩy lùi nền chính trị Thailand về phía sau. Hệ lụy chính là sự bất ưng
phe đối lập cầm quyền và bất tuân pháp luật của cả hai phe áo vàng và áo
đỏ trong suốt thời gian sau đảo chính. Đó chính là nguyên nhân sâu sa của
thế giằng co hiện nay trên chính trường Thailand. Các hỗn loạn, thương
vong hay âm mưu ám sát chỉ là hệ quả của những ẩn ức bị chà đạp hay thái
độ bất chấp pháp luật. Đúng như Thomas More đã nói “khi ta bị gạt bỏ pháp
luật đi thì chả còn cái gì để bảo vệ ta khi lâm sự”.
Với Việt nam: Kể từ năm 1975 đến nay Việt nam không có đảo chính quân sự.
II.
Về
cựu Thủ tướng Thaksin Shinawatra và phe đối lập
Chính sách “dân túy” của cựu Thủ tướng Thaksin Shinawatra về
lâu dài có thể không phải là một chính sách tốt nhưng trong bối cảnh hiện
nay nó có ý nghĩa lớn trong việc cân bằng lại các chính sách trong quá khứ
(chưa quan tâm đủ tới giới cần lao và nông dân các vùng khó khăn của
Thailand). Việc phê phán, chỉ trích của phe đối lập (gồm tầng lớp trung
lưu và hoàng gia) cũng là cần thiết cho lợi ích chung và lâu dài của đất
nước Thailand nhưng chỉ tiếc phe đối lập của cựu Thủ tướng Thaksin
Shinawatra đã không kiên quyết theo đuổi và bảo vệ luật chơi dân chủ đến
cùng. Phe đối lập đã ủng hộ biện pháp vi hiến là đảo chính – một khuyết tật
lớn của nền chính trị Thailand, mới được Hiến pháp 1997 ngăn chặn.[x] Như một hệ lụy tất yếu, các
hành động phi dân chủ của mỗi bên đã kéo theo các hành vi phi dân chủ
khác của bên kia với tính chất đặc thù liên quan tới các lợi thế (hay đặc
điểm) của mỗi bên. Nếu như bên áo vàng chủ yếu dựa vào giới quân đội, ủng
hộ của Hoàng gia và những điều luật mới do Hiến pháp 2007 tạo ra để giành
và giữ quyền lực thì bên áo đỏ dựa vào số lượng vượt trội, sự liều lĩnh,
thiên bạo động của những người biểu tình có gốc từ vùng Đông Bắc Thailand[xi]. Những diễn biến gần đây trong
cuộc biểu tình của phe áo đỏ cho thấy những hành động phi dân chủ của cả
hai bên càng bộc lộ rõ (phe áo đỏ kiên quyết kháng cự và thể hiện đối đầu
kiểu du kích chiến, bên áo vàng (chính phủ hiện thời) đã sử dụng quân đội
với súng đạn để trấn áp biểu tình.)
Trong cuộc xung đột hiện nay cũng cần phải nhắc lại việc cựu
Thủ tướng Thaksin Shinawatra đã dùng ảnh hưởng để đóng cửa một chương
trình TV của phe đối lập vào năm 2005. Đây là một sai lầm nhỏ về sự kiện nhưng
rất lớn về dân chủ là ông Thaksin đã phạm phải một nguyên tắc cơ bản của
dân chủ: “phương thuốc cho mọi vấn đề của tự do ngôn luận là ngôn luận cần
tự do hơn.” Lẽ ra khi bị chỉ trích mạnh, ông Thaksin phải mở rộng thêm
kênh đối thoại, nhưng đáng tiếc ông Thaksin lại làm ngược lại. Bên cạnh
đó, việc ông Thaksin có những động thái quá thân thiện với chính quyền
quân sự độc tài của Miến Điện (Burma) khi ông đương quyền hoặc quan hệ
thân thiết với Thủ tướng Hunxen của Cambodia sau khi ông Thaksin đã bị lật
đổ cũng có thể làm cho phe đối lập của ông Thaksin càng nghi ngờ hơn về ý
định “độc tài” của ông Thaksin. Về lý thuyết dân chủ, mối nghi ngờ đó của
phe đối lập là cần thiết vì một nền dân chủ chỉ được bảo vệ tốt nhất khi
các ý định tích tụ quyền lực sớm bị phát hiện. Chỉ đáng tiếc phe đối lập
của ông đã hành động quá giới hạn dân chủ.
Lịch sử về chính trị đã cho thấy khi một bên xung đột có những
hành động phản dân chủ như ngăn chặn khả năng phản hồi ôn hòa của bên đối
lập thì cũng đồng nghĩa với việc đẩy phe đối lập tiến tới những hành động
phản dân chủ kém ôn hòa hơn (cực đoan hơn). Rất tiếc, những diễn biến của
cuộc xung đột hiện nay trên chính trường Thailand lại đang đi theo xu hướng
phản dân chủ này.[xii]
Về qui luật chung, không một đảng cầm quyền nào có thể tránh
được sai sót và yếu kém, chưa nói đến những lãnh đạo có những tư tưởng
phi nhân, vì vậy việc phê phán, chỉ trích lẫn nhau giữa bên đối lập và bên
cầm quyền là một việc tự nhiên và cần thiết trong các thể chế chính trị
văn minh. Cạnh tranh là một động lực của tiến hóa tự nhiên và cạnh tranh
chính trị là động lực để có những chính quyền tiến hóa theo xu hướng hiệu
quả và trong sạch. Có lẽ người dân Thailand đã hiểu rõ những qui luật tiến
hóa này nên mặc dù Thailand đã trải qua nhiều xung đột chính trị và nhiều
thương vong do biểu tình nhưng, đến nay, không hề thấy bất kỳ người dân
Thailand nào (kể cả Vua Bhumibol Adulyadej) tỏ ra phản đối việc cạnh
tranh giữa các đảng chính trị, cấm người dân biểu tình hay đóng cửa toàn
bộ hệ thống báo chí tư nhân. Điều đó cho thấy xã hội Thailand đã xây dựng
được một số nền tảng chắc chắn cho dân chủ. Những gì đang thể hiện chứng
tỏ rằng những nền tảng đó đã được thấm nhuyễn vào từng người dân, từ giới
trí thức tinh hoa đến những người nông dân nghèo khổ của Thailand. Do đó,
vấn đề quan trọng hiện nay của Thailand là phải tiếp tục hoàn thiện nền
dân chủ, trong đó có một nhiệm vụ phải đảm bảo sao cho sự cạnh tranh
chính trị và thực hiện quyền biểu tình, phản kháng diễn ra trong ôn hòa,
trật tự và tuân thủ pháp luật như những nền dân chủ trưởng thành khác
đang vận hành.
Những căng thẳng và hành động phản dân chủ của cả hai bên
trên chính trường Thailand hiện nay đã đi quá xa so với thời điểm trước
khi xảy ra đảo chính (ngày 19/09/2006) và nếu xu hướng này tiếp tục thì
chắc chắn “thắng lợi” sẽ không thuộc về bất cứ bên nào. Đặc biệt, nếu lực
lượng áo vàng sẽ xuống đường để “giải tán” những người áo đỏ (như họ đã
tuyên bố) thì tình hình sẽ trở nên trầm trọng khôn lường. Hy vọng các bên
trong cuộc xung đột hiện nay và nhân dân Thailand sẽ sớm nhận ra được cạnh
tranh giữa các đảng phái chính trị là một tiến bộ của nhân loại nhưng phải
được đảm bảo diễn ra trong hòa bình, kiềm chế và thỏa hiệp.
Với Việt nam: Ở Việt nam (từ năm 1975 đến nay) Thủ tướng (hay Chủ tịch hội
đồng Bộ trưởng) là người điều hành chính phủ, luôn luôn là thành viên của
Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Việt nam. Thủ tướng Việt nam không cần phải tiến
hành chiến dịch tranh cử. Không có các cuộc tranh luận công khai giữa các
ứng cử viên thủ tướng. Việt nam không có các chương trình TV hay Radio
chuyên chỉ trích thủ tướng. Ở Việt nam không có đảng đối lập nên mọi
chính sách của Thủ tướng Việt nam luôn luôn được thực hiện một cách dễ
dàng kể cả các chính sách mang lại những hậu quả xấu cho xã hội. Việt nam
không có hệ thống báo chí, TV, đài phát thanh tư nhân. Muốn biết những
thông tin khác biệt với quan điểm của nhà nước (do Đảng Cộng sản Việt nam
lãnh đạo), người dân phải vượt “tường lửa” hoặc nghe các đài phát thanh từ
nước ngoài hoặc đọc sách, báo “chui”. Chưa bao giờ người dân được phép biểu
tình để thể hiện sự bức xúc, sự không hài lòng đối với những yếu kém, sai
sót của chính phủ (từ những việc an ninh lãnh thổ, biển đảo quốc gia bị
xâm phạm cho đến những việc có đến 30 người chết vì tai nạn giao thông mỗi
ngày) [xiii]
III.
Về
Hiến pháp 1997 và Tòa án hiến pháp 1997
Theo
lý thuyết dân chủ hiện đại và thực tế của các nền dân chủ trưởng thành,
một chế độ Dân chủ Tự do cần nhiều hơn thiết chế bầu cử tự do (phổ thông đầu
phiếu). Bên cạnh thiết chế bầu cử tự do, chế độ Dân chủ Tự do còn cần đến
một tinh thần Hiến định (tuân thủ Hiến pháp), một cơ quan tư pháp độc lập
và chính trực, một cơ quan lập pháp thận trọng và khôn ngoan do dân đề cử
và lựa chọn, một cơ quan hành pháp đủ quyền lực để thực thi pháp luật và
điều hành đất nước, cùng với sự thừa nhận và bảo vệ các quyền cơ bản của
con người như tự do ngôn luận, tự do báo chí, tự do hội họp và tự do lập
hội, lập đảng,v.v.
Hiến
pháp 1997 của Thailand đã tạo được cơ sở khá vững chắc cho việc thực thi
được đầy đủ các tiêu chí cơ bản trên đây. Điểm quan trọng hơn cần nhấn
mạnh là cách làm ra Hiến pháp 1997 đã được thực hiện đúng theo tinh thần
dân chủ. Hiến pháp 1997 là kết quả của sự thảo luận, nghiềm ngẫm tự do
trong một thời gian khá dài (1994-1997) của giới trí thức tinh hoa và
được trưng cầu ý kiến của mọi tầng lớp dân chúng Thailand. Hiến pháp 1997
của Thailand vẫn còn những điều cần hoàn thiện, nhưng tất cả các qui định
của nó đều là kết quả của sự thuyết phục chứ không phải sự cưỡng ép hay
bất chấp ý kiến của dân.
Hiến pháp 1997 là một thành quả lớn và đã là một hy vọng lớn
cho sự hoàn thiện nền dân chủ tại Thailand. Song, rất đáng tiếc, bản Hiến
pháp 1997 (cùng với Tòa án Hiến pháp 1997) đã sớm bị bức tử sau 10 năm tồn
tại và đảm bảo được cho một chính phủ lần đầu tiên đảm nhiệm trọn vẹn một
nhiệm kỳ.
Tinh thần tiến bộ và sức hấp dẫn của bản Hiến pháp 1997 chắc
chắn vẫn còn sống và đủ tiến bộ để nhắc nhở người dân Thailand một ngày
nào đó sẽ làm cho nó sống lại. Một trong những yêu sách của phe áo đỏ hiện
nay là phải tu chính bản Hiến pháp 1997. Đó là một yêu sách đúng đắn, khiêm
nhường và dân chủ.
Với Việt nam: Nếu chưa xét đến chính thể Việt nam Cộng hòa (1954-1975),
Việt nam cũng có một bản Hiến pháp (Hiến pháp 1946) được các học giả đánh
giá là tiến bộ nhất, nhưng sự bức tử của bản Hiến pháp 1946 của Việt nam
đã diễn ra không ầm ĩ như bản Hiến pháp 1997 của Thailand. Tuy nhiên so với
bản Hiến pháp hiện nay của Việt nam, bản Hiến pháp 2007 phi dân chủ của
Thailand vẫn có nhiều điểm tiến bộ hơn hẳn: Hiến pháp 2007 của Thailand
qui định rõ người dân có quyền sở hữu đất đai, có quyền thành lập đảng
chính trị, có quyền đệ trình dự luật cho Quốc hội thông qua, có quyền đệ
trình yêu cầu phế truất các quan chức chính phủ, có tòa án hiến pháp, Hiến
pháp 2007 của Thailand không qui định cho bất cứ đảng nào là “đội tiên
phong” hay là “lực lượng lãnh đạo nhà nước và xã hội”…
IV.
Về giới tướng lĩnh quân đội
Nếu
như giới tướng lĩnh quân đội Thailand xứng đáng được ghi công vào lịch sử
Thailand vì đã góp phần diễn biến hòa bình để chuyển chế độ quân chủ tuyệt
đối sang chế độ quân chủ lập hiến vào năm 1932 thì họ cũng đáng phải ghi nhận
lỗi lầm đã phá ngang một giai đoạn có những bước trưởng thành của nền dân
chủ Thailand.
Sự
can thiệp của quân đội Thailand năm 2006 và những diễn biến từ đó cho đến
nay đã củng cố thêm nhận định: Các quân nhân hợp với súng ống hơn là
chính quyền.
Giới
quân đội Thailand cần phải thay đổi quan niệm triệt để về vai trò đóng
góp vào sự phát triển đất nước. Nếu những tướng lĩnh Thailand đã dùng đảo
chính với ý muốn giúp cho đất nước phát triển tốt hơn thì đến nay họ cần
phải ủng hộ để có bản hiến pháp mới theo tinh thần dân chủ như hoặc tốt
hơn bản Hiến pháp 1997 và giới quân đội phải xác định chỉ hành động trong
nhiệm vụ chính mà quân đội Thailand đã hoàn thành xuất sắc là hành động
để bảo vệ sự toàn vẹn lãnh thổ, chủ quyền đất nước. Nếu được như thế,
giới quân đội Thailand sẽ tiếp tục được ghi công trong lịch sử Thailand
với ý nghĩa lớn hơn rất nhiều như họ đã từng làm vào năm 1932.
Với Việt nam: Kể từ năm 1975 đến nay, quân đội Việt nam vẫn luôn
được mệnh danh là “Quân đội Nhân dân”. Quân đội Nhân dân Việt nam không
có truyền thống đảo chính. Quân đội Nhân dân Việt nam hiện nay phải tuyên
thệ “Trung với Đảng”. Gần đây lãnh thổ của Việt nam bị mất, bị xâm lấn
nhưng vẫn chưa thấy các tướng lĩnh cao cấp nhất của Quân đội Nhân dân
Việt nam lên tiếng hay hành động (!?).
V.
Về
Hội đồng cơ mật (Privy Council)
Khi tiếng nói của vua vẫn có
ảnh hưởng quyết định tới chính trị thì Hội đồng cơ mật không thể tránh
được việc trở thành hay bị thao túng bởi các lực lượng chính trị phi dân
chủ. Ngay tên gọi của Hội đồng này (cơ mật, private, secret) đã cho thấy
hoạt động của Hội đồng cơ mật không phù hợp với đòi hỏi minh bạch, công
khai của cách quản trị quốc gia theo kiểu dân chủ. Nhất là khi lãnh đạo
của Hội đồng là một nhân vật thân cận với lực lượng có truyền thống bất
chấp nguyên tắc dân chủ (hay làm đảo chính) thì rủi ro của việc phá vỡ nguyên
tắc dân chủ càng lớn. Thực tế năm 2006 đã cho thấy kể cả khi đã có một bản
hiến pháp tốt như Hiến pháp 1997, nhưng nếu lực lượng yêu mến dân chủ
không đủ mạnh và sáng suốt hoặc quyền lực của các lực lượng phản dân chủ
không được kiểm soát thì sự quay trở lại của quyền lực độc đoán chỉ là
vấn đề thời gian.
Với Việt nam: Ở Việt nam hiện
nay không có Hội đồng cơ mật, nhưng tất cả các cuộc họp, bàn luận của Bộ
chính trị hay của Ban chấp hành Trung ương Đảng cộng sản Việt nam (đảng
đang lãnh đạo toàn diện Việt nam) là những phiên họp kín đối với nhân dân
Việt nam.
VI.
Về
Vua Bhumibol Adulyadej
Vua Bhumibo Adulyadej của Thailand
là một trong số ít vị vua của thể chế quân chủ lập hiến còn có ảnh hưởng
quyết định đối với chính trị[xiv].
Tuy nhiên, công việc quản trị quốc gia theo thể thức dân chủ là một công
việc đòi hỏi kỹ thuật hơn là uy tín hay tình cảm. Sự vận hành các định chế
dân chủ đòi hỏi sự hiểu biết kỹ thuật và một tinh thần khách quan, công
tâm, không thiên vị. Khi cỗ máy dân chủ bị trục trặc thì phải giao cho
người có chuyên môn hơn là cho người ta yêu mến. Một nền dân chủ và sự
trưởng thành của nền dân chủ đều đòi hỏi tinh thần tự lập và ý thức tự quản
của các công dân.
Năm 1995, khi vận động cho cải tổ hiến
pháp, chuyên gia xã hội học uy tín của Thailand là Tiến sỹ Prawase
Wasi đã nhận định: “Nhu cầu cấp thiết có một bản hiến pháp mới (dân chủ)
là để tránh những rối loạn chính trị có thể biến thành bạo lực sau khi Vua Bhumibo Adulyadej băng hà.” Nhưng không một cơ
quan báo chí nào của Thailand
dám đăng tải nhận định sâu sắc đầy ngụ ý này, vì sợ phạm tội khi quân. Cho
đến nay, thực tế dường như đang minh chứng cho nhận định đó.
Yêu mến, tôn ngưỡng vua hay lãnh tụ
là quyền của mỗi người. Nhưng dựa dẫm hoặc ủy thác số phận bản thân hay vận
mệnh đất nước cho vua hay lãnh tụ là một sai lầm và là điều không có lợi
nếu muốn có một xã hội dân chủ tự do. Số phận của cá nhân và đất nước chỉ
được an toàn khi có một hệ thống pháp luật công
minh và được tuyệt đối tuân thủ. Bởi mỗi người dân đều có thể biết trước
mỗi khi ý chí pháp luật thay đổi còn thì không thể đối với vua hay lãnh tụ
mến yêu.
Với Việt nam: Ở Việt nam hiện nay không có ai chính thức được gọi là vua và Hiến
pháp Việt nam cũng không có qui định dành cho ai sự tôn kính tuyệt đối
như Vua Bhumibol Adulyadej của Thailand. Nhưng các cán bộ
công chức của Việt nam phải “học tập và làm việc theo tấm gương đạo đức Hồ
Chí Minh”. Thực tế hiện nay cho thấy tại Việt nam không ai có thể phản đối
công khai hay bác bỏ được một quan điểm chính sách của chính phủ khi nó
đã là “chủ trương lớn” của Đảng Cộng sản Việt nam. Như vậy, ngay cả Vua
Bhumibol Adulyadej hết sức tôn kính của nhân dân Thailand
cũng không có được quyền lực như Đảng Cộng sản Việt nam hiện nay[xv].
HY VỌNG CHO THAILAND VÀ VIỆT NAM
Thailand là một trong
những quốc gia lập nên Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), là quốc
gia không có những cuộc chiến tranh lớn và là quốc gia duy nhất không
chịu sự đô hộ của chủ nghĩa thực dân thế kỷ XIX. Thailand hiện
là quốc gia có nền kinh tế đứng thứ 4 trong ASEAN[xvi]. Sự chia rẽ xã hội hoặc những bạo loạn gây
thương vong đang xảy ra trên chính trường Thailand giữa áo vàng, áo đỏ
(hoặc có thể là một màu khác) chỉ là hậu quả của việc thiếu, vi phạm hoặc
phá vỡ các nguyên tắc dân chủ. Các diễn biến tiếp theo có thể còn nhiều
bất ngờ và có thể không sớm chấm dứt. Nhưng để ngăn chặn bạo lực, giải
quyết tình trạng bế tắc hiện nay sẽ chỉ có một giải pháp duy nhất là
chính trường Thailand
phải phục hồi lại được và thiết lập thêm các nguyên tắc dân chủ đã bị phá
vỡ hoặc còn thiếu. Việc phục hồi và thiết lập dân chủ đều là những việc
cần có thời gian và cần những kỹ thuật khác nhau. Nhưng đó là con đường
duy nhất để Thailand
có thể tiếp tục phát triển lên những tầm cao hơn hiện nay. Với những gì
mà lịch sử Thailand đã cho thấy, và đặc biệt vì người dân Thailand đã
thấm nhuần một số nền tảng cơ bản của dân chủ, chúng ta có thể tin rằng
nhân dân Thailand sẽ vượt qua được những trục trặc nguy hiểm hiện nay
trên con đường tiến tới một thể chế dân chủ tự do (trưởng thành), đất
nước Thailand sẽ rực rỡ hơn với nụ cười Siam truyền thống.[xvii]
Việt nam là một quốc gia cùng
trong vùng địa lý quan trọng với Thailand, cùng là thành viên
của ASEAN. Chúng ta cũng hy vọng Việt nam sẽ học hỏi được nhiều từ những
bất ổn hiện nay của Thailand.
Những gì đang thể hiện ở Thailand
có thể cho người dân Việt nam chúng ta biết được những gì cần học hỏi và
những gì cần tránh nếu chúng ta không chỉ dừng lại ở những biểu hiện bề
mặt hoặc e sợ vì những biểu hiện không đẹp mắt của nó.
Chúng ta hãy cầu mong cho Thailand
và Việt nam sẽ cùng thăng tiến trên con đường tiến bộ. Sự tiến bộ hay
phản tiến bộ trong nền chính trị của một quốc gia cũng đều là thành quả
hay thất bại chung của nhân loại.
Phạm Hồng Sơn
23/04/2010
Tài liệu tham khảo chính:
1.
http://en.wikipedia.org/wiki/History_of_Thailand
2.
http://en.wikipedia.org/wiki/History_of_Thailand_since_1973
3.
http://en.wikipedia.org/wiki/2008%E2%80%932010_Thai_political_crisis
4.
http://en.wikipedia.org/wiki/Constitution_of_Thailand
5.
http://en.wikipedia.org/wiki/1997_Constitution_of_Thailand
6.
http://en.wikipedia.org/wiki/2007_Constitution_of_Thailand
7.
http://www.asianlii.org/th/legis/const/2007/
8.
http://www.asianlii.org/th/legis/const/1997/index.html
9. http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/8624218.stm
10. http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/8612783.stm
11. http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/8607267.stm
12. http://www.thestar.com/news/world/article/489518
13. http://www.foreignaffairs.com/articles/65157/bertil-lintner/the-battle-for-thailand
14. http://www.foreignaffairs.com/articles/65891/phongthep-thepkanjana/thaksin-on-trial
15. http://www.foreignaffairs.com/features/readinglists/what-to-read-on-thai-politics
16. http://www.foreignaffairs.com/articles/62068/lucian-w-pye/the-king-never-smiles-a-biography-of-thailands-bhumibol-adulyade
17. http://www.foreignaffairs.com/articles/61939/duncan-mccargo/toxic-thaksin
18. http://www.foreignaffairs.com/articles/24401/maynard-parker/untying-thailand
19. http://www.foreignaffairs.com/articles/23959/j-l-s-girling/northeast-thailand-tomorrows-viet-nam
20. http://www.foreignaffairs.com/articles/36151/donald-s-zagoria/political-conflict-in-thailand
21. http://www.foreignaffairs.com/articles/30859/lewis-c-austin/military-roles-in-modernization-civil-military-relations-in-thai
22. http://siteresources.worldbank.org/INTEAPHALFYEARLYUPDATE/Resources/550192-1270538603148/eap_april2010_keyindicators.pdf
23.
http://www.talawas.org/?p=4903
24.
http://www.talawas.org/?p=357, http://www.talawas.org/?p=4956, http://www.talawas.org/?p=4964.
25.
http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/8639956.stm
[i] Những người mặc áo vàng:
· Thành phần chính thuộc tổ chức chính trị có tên
Liên minh nhân dân vì dân chủ (tên đầy đủ theo Anh ngữ là the Peoples' Alliance
for Democracy, viết tắt: PAD).
· Phần lớn thuộc tầng lớp buôn bán thành thị và những
người có tư tưởng bảo hoàng (muốn duy trì ảnh hưởng của hoàng gia đối với
chính trị).
· Những người này phản đối cựu thủ tướng Thaksin Shinawatra
năm 2006, ủng hộ chính phủ đương nhiệm của Thủ tướng Abishit Vejjajiva, muốn
duy trì bản Hiến pháp hiện thời (đang tạo điều kiện cho việc kết tội, thu
giữ tài sản của ông Thaksin và cô lập các chính trị gia ủng hộ ông.)
· Những người này đã tổ chức nhiều cuộc biểu tình lớn
(các năm 2006, 2007, 2008), đặc biệt cuộc biểu tình từ giữa đến cuối năm 2008,
chiếm giữ hai sân bay quốc tế (Suvarnabhumi và Don Muang
) làm gián đoạn hàng không trong hơn một tuần, dẫn đến việc Thủ tướng Abhisit Vejjajiva lên cầm
quyền vào cuối năm 2009. Số người thương vong: 2007: 2 chết, hàng chục bị
thương; 2008: 3 chết, gần 400 bị thương.
· Màu vàng là màu được trang trí trên các xe tăng tham
gia vào cuộc đảo chính năm 2006. Màu vàng cũng là màu tượng trưng cho vua
và hoàng gia Thailand.
Những người mặc áo đỏ:
· Thành phần chính thuộc tổ chức chính trị có
tên Mặt trận Dân tộc Đoàn kết Dân chủ chống Độc tài (tên đầy đủ theo Anh
ngữ là the National United Front for Democracy Against Dictatorship, viết
tắt: UDD).
· Phần lớn thuộc những người nghèo ở vùng nông
thôn và những người muốn chính trị độc lập hơn với hoàng gia.
· Những người này đang phản đối Thủ tướng đương nhiệm
Abhisit Vejjajiva, đòi Abhisit Vejjajiva từ chức, yêu cầu cải cách Hiến pháp,
bãi bỏ bản Hiến pháp 2007, muốn xóa những phán quyết pháp lý bất lợi cho Thaksin
và những chính trị gia ủng hộ ông.
· Những người này đã tổ chức biểu tình lớn (100.000
người) vào tháng 04/2009 gây hủy bỏ Thượng đỉnh Đông Á lần IV tại Pattaya.
Hiện đang tổ chức các cuộc biểu tình phản đối rầm rộ tại Bangkok và một
số thành phố từ đầu tháng 03/2010 đến nay. Số thương vong: 2009: 2 người
chết, nhiều người bị thương (có cả thư ký của thủ tướng); 2010: 25 người
chết (trong đó 19 người chết khi quân đội tấn công người biểu tình vào
ngày thứ Bảy “đen” 10/04/2010), hơn 800 người bị thương (tính tới ngày
19/04/2010).
· Màu đỏ được những người này cho là biểu tượng của
dân chủ. Màu đỏ là một trong ba màu của quốc kỳ Thailand.
[ii] Quân chủ lập hiến (constitutional monarchy) nhằm phân biệt với Quân
chủ tuyệt đối (absolute monarchy). Trong nền Quân chủ lập hiến, vua hay
nữ hoàng là người đứng đầu nhà nước nhưng chỉ có tính nghi lễ thuần túy,
quyền lực của Vua hay Nữ hoàng thường được định rõ trong Hiến pháp và
thường phải chia sẻ một phần quyền lực (của nhà nước) với chính phủ, phần
quyền lực nhà nước còn lại được chia cho hai nhánh độc lập khác của nhà
nước là lập pháp (legislature) và tư pháp (judiciary).
[iii] Một can thiệp rõ rệt gần đây nhất là vào năm 1992, Vua Bhumibol đã
triệu hai đối thủ chính trị (thủ tướng và thủ lĩnh phe đối lập) tới một
cuộc gặp (được truyền hình trực tiếp) để tìm cách tháo gỡ nguy cơ nội
chiến. Kết quả là tướng Suchinda (thủ tướng đương nhiệm) chấp nhận từ chức.
[iv] 100 thành viên Hạ viện bầu theo nguyên tắc
tỷ lệ đại diện của đảng (proportional rule from the party list) theo công
thức d'Hondt
(d'Hondt formula). 400 thành viên còn lại được bầu theo nguyên tắc số phiếu cao nhất
(first-past-the-post) tại các khu vực ứng cử.
[v] Một số vụ việc giải quyết quan
trọng của Tòa án Hiến pháp Thailand theo Hiến pháp 1997: 1998 – 2000: xác
định tính hợp hiến của việc ban bố Tình trạng Khẩn cấp và thỏa thuận nhận
trợ giúp tài chính từ IMF của chính phủ Chuan Leekpai (đều do đảng đối
lập NAP lúc đó khiếu nại.); 2001: xem xét việc cáo buộc của Ủy ban chống
Tham nhũng đối với vấn đề tài sản riêng của cựu Thủ tướng Thaksin; 2003:
xác định tính vi hiến trong việc bổ nhiệm Tổng Kiểm toán Jaruvan
Maintaka; 2006: xem xét khiếu nại của một nhóm Thượng nghị sỹ về việc bán
các cổ phần trong công ty Shin Corp. của Thủ tướng Thaksin; xác định tính
vi hiến của kết quả bầu cử sớm 04/2006.
[vi] Populist: Các chính trị gia chú tâm lấy lòng tầng lớp dân thường, nghèo,
ít hiểu biết. Cựu Thủ tướng Thaksin Shinawatra được các nhà chính trị học
và giới báo chí đánh giá là một nhà dân túy.
[vii] Một số thành quả chính của chính phủ Thaksin: Giảm tỷ lệ người nghèo xuống
một nửa, trả nợ trước kỳ hạn cho IMF, đưa Thailand trở thành quốc gia không
cần ODA, triển khai chương trình chăm sóc y tế phổ cập, giảm nạn buôn bán
ma túy. Các chỉ trích chính của phe đối lập với Thaksin: Tham nhũng (mờ
ám về tài sản riêng), có thái độ thù địch với báo chí tự do, bất chấp
quyền con người (trong chính sách làm giảm nạn buôn bán ma túy và giải
quyết vấn đề xung đột Hồi giáo ở miền Nam), thiên hướng lạm quyền (khống
chế Quốc hội), xúc phạm Hoàng gia.
[viii] Tuy nhiên bản Hiến pháp 2007 có một tiến bộ hơn bản Hiến pháp 1997 là
Điều 171 chỉ cho phép một Thủ tướng cầm quyền liên tục tối đa hai nhiệm
kỳ liên tiếp (8 năm). Có lẽ phe đối lập của Thaksin đã nhận ra một thiếu
sót của thiết chế bầu cử tự do là những chính trị gia “dân túy” như
Thaksin vẫn có thể thắng cử dễ dàng khi lấy được lòng những người dân
nghèo, những người thường chỉ quan tâm đến những lợi ích ngắn hạn.
[ix] Hồi cứu trở lại, ngày 23/06/2006, Thủ tướng Thaksin Shinawatra đã thổ
lộ với Tổng thống Hoa kỳ George W. Bush trong một bức thư riêng: “Đang
có một mối đe dọa đối với nền dân chủ Thailand từ đầu năm nay. Các định
chế dân chủ cơ bản như bầu cử và sự tuân thủ qui định của Hiến pháp về chính
quyền đang liên tục bị gây tổn hại bởi những người muốn gây rối loạn và làm
tăng các cuộc biểu tình ở Bangkok nhằm giành lấy quyền lực mà họ đã không
thể có được bằng bầu cử. Không thể gây ra bạo loạn, các đối thủ của tôi
nay đang cố tìm các thủ đoạn vi hiến để ràng buộc ý chí của dân chúng.”
[x] Hiến pháp 1997 đặt đảo chính ra ngoài vòng pháp luật và qui định
người dân có quyền biểu tình ôn hòa để chống đảo chính và các hành động
vi hiến.
[xi] Đông bắc Thailand là vùng tập trung khoảng 1/3 dân
số Thailand, chủ yếu là dân có thu nhập thấp và từng là căn cứ của lực
lượng du kích cộng sản Thailand những năm 1970.
[xii] Sau khi chương trình chỉ trích Thaksin bị cấm năm
2005, ông Sondhi đã triển khai ngay chiến dịch « chống
Thaksin » và bắt đầu những cuộc biểu tình đông người hơn và sau
này chính phủ thuộc phe áo vàng còn có những hành động phi dân chủ (trấn
áp mạnh hơn) đối với báo chí, truyền thông của phe áo đỏ; Sau khi phe đối
lập của ông Thaksin lên cầm quyền với những hạn chế khắc nghiệt hơn về
ngôn luận (kiểm soát báo chí, radio, internet,..), phe áo đỏ của ông
Thaksin càng có những thái độ manh động và bạo động hơn ; Sau khi bị
đàn áp chết nhiều người ngày 10/04/2010, phe áo đỏ đã tăng cường lực
lượng và tuyên bố cứng rắn « không đối thoại với chính phủ »,
đang lập chiến lũy với hàng rào tre vót nhọn và nhiều vũ khí tự tạo tại
trung tâm Bangkok, tuyên bố sẵn sàng đối đầu với các cuộc tấn công mới
của chính phủ.
[xiii] Ngày 17/06/2008 ba người Phạm Thanh Nghiên, Nguyễn Xuân Nghĩa và Vũ
Cao Quận làm đơn xin phép biểu tình (theo đúng qui định của pháp luật)
gửi cơ quan chức năng ở Hà nội, nhưng yêu cầu không được chấp nhận. Hiện
tại Phạm Thanh Nghiên và Nguyễn Xuân Nghĩa đang ngồi tù.
[xiv] Trong Vương quốc Anh hay Vương quốc Thụy điển (theo Quân chủ lập
hiến) Nữ hoàng hay Vua được pháp luật qui định rõ là không có quyền lực
chính trị và trên thực tế Nữ hoàng hay Vua cũng không có tiếng nói quyết
định về vấn đề chính trị.
[xv] Điều 151 của Hiến pháp 2007 Thailand qui định: Nếu Vua không chấp
thuận một dự luật do Quốc hội đã thông qua hoặc không trả lời cho Quốc hội
biết trong thời hạn 90 ngày, Quốc hội phải thảo luận lại dự luật đó và
nếu có tối thiểu 2/3 tổng số đại biểu của cả hai viện của Quốc hội bỏ
phiếu tán thành dự luật thì Thủ tướng sẽ trình dự luật đó cho Vua một lần
nữa. Nếu Vua vẫn không chấp thuận và trả lại Quốc hội trong vòng 30 ngày,
Thủ tướng sẽ có quyền công bố dự luật đó thành luật chính thức trên Công
báo, coi như Vua đã phê chuẩn.
[xvi] Thailand có GDP bình quân đầu người khoảng 8.000 USD (tính theo sức
mua ngang giá) hoặc gần 4.000 USD (tính theo chỉ số thu nhập danh nghĩa),
Việt nam có chỉ số tương ứng là 2.700 USD và 1.000 USD. Bản báo cáo trong
tháng 04/2010 của Ngân hàng Thế giới vẫn dự đoán năm nay tăng trưởng kinh
tế của Thailand đạt khoảng 6%. Chỉ số tăng trưởng GDP của Thailand trong
vài năm gần đây : 2006: 5.1%; 2007: 4 .9%; 2008: 2.5% ;
2009: -2.3%.
[xvii] Theo tin cập nhật vào 13:23 GMT, 23/04/ 2010: phe áo đỏ đã phát ra
những nhượng bộ về yêu sách với chính phủ, (Áo đỏ đưa ra điều kiện để đối
thoại là : Giải tán Quốc hội trong vòng 30 ngày và 60 ngày tiếp theo
phải tổ chức bầu cử, chấm dứt mọi đe dọa và gây hấn đối với phe áo đỏ,
chính phủ phải chịu trách nhiệm về các thương vong), trong khi đó Tướng
tổng chỉ huy quân đội Anupong Paojinda đã thể hiện quan điểm không dùng
vũ lực để giải tán biểu tình, ông nói « Quan trọng nhất là phải làm
cho mọi người dân thông cảm lẫn nhau. Nhiệm vụ của quân đội hiện nay là
bảo vệ người dân, không cho phép người Thailand tấn công lẫn nhau. »
Mục Thời sự Tạp chí Dân chủ & Phát triển điện tử:
www.dcpt.org hay
www.dcvapt.net
|
Trở về Mục Lục